İdrar yollarında yaşanan bir rahatsızlık olan böbrek büyümesi, bir diğer adıyla hidronefroz, her yaşta görülebilen bir rahatsızlıktır.1 Çeşitli semptomlarla kendini belli eden böbrek büyümesi nedir öğrenmek ve “Böbrek büyümesi belirtileri nelerdir?” , “Böbrek büyümesi tedavisi nasıl yapılır?” konularında bilgi almak için yazımızı okumaya devam edebilirsiniz.
Böbrek Büyümesi Nedir?
İdrarın boşaltılamaması ve sonrasında böbrekte birikmesi nedeniyle ortaya çıkan rahatsızlık böbrek büyümesi olarak tanımlanır. Böbreklerin normal boyutlarından daha büyük hale gelmesi nedeniyle böbrek şişmesi, böbrek büyümesi şeklinde tanımlanır. Bu rahatsızlık tıpta hidronefroz olarak isimlendirilir.1
Böbrek büyümesi tek böbrekte ya da her iki böbrekte de görülebilir. Böbrek büyümesi tek böbrekte görülüyorsa bu tek taraflı hidronefroz, iki böbrekte görülüyorsa çift taraflı hidronefroz şeklinde adlandırılır.2
Böbrek büyümesi, farklı yaşlardaki kişilerde hatta bebeklerde dahi görülebilen bir durumdur. Araştırmalar ortalama 100 yetişkinden 1’inin hayatlarının herhangi bir evresinde böbrek büyümesi durumu ile karşılaştığını göstermiştir. Bunun yanında hamile kadınların %1’inde de böbrek büyümesi görülebildiği de bilinmektedir.2
Bebeklerde görülen hidronefroz ise hamilelik sürecinde, fetal gelişim aşamasında ortaya çıkabilen bir tıkanıklıktan dolayı oluşabilir. Bu doğum öncesi hidronefroz olarak adlandırılır. Genellikle doğumdan sonra bebekte herhangi bir semptom görülmez. Ancak doktor gerekli görürse ilaç tedavisi uygulanmasını talep edebilir.2
Böbrek Büyümesi Neden Olur?
İdrar yolu; iki böbrek, iki üreter, bir mesane ve bir üretradan oluşur. Böbrekler kandaki toksinleri ve atıkları temizlerken üreterler, idrarı böbreklerden depolama kısmı olan mesaneye taşır. Üretra ise idrarın vücuttan atılmasını sağlar. Böbrek büyümesi, genellikle böbrek ve üreter arasında gelişen bir tıkanıklıktan ötürü ortaya çıkar. Bu tıkanıklığın farklı nedenleri olabilir. (2)
İşte hidronefroza neden olabilecek durumlar:
- İdrar yoluna yerleşip bu kısmı tıkayabilen böbrek taşları,
- Üreteral tıkanıklık,
- İdrar yolunu tıkayabilecek idrar yolu üzerindeki ya da yakınındaki tümörler,
- Üretrada baskıya neden olan iyi huylu prostat hiperplazisi,
- İdrarın mesaneden boşaltılmasına engel olabilen idrar retansiyonu,
- İdrarın mesaneye ulaşıp yeniden böbreklere dönmesine neden olan vezikoüreteral reflü,
- Hamilelikte genişleyen rahmin üreterlere baskı uygulaması,
- Mesaneyi kontrol eden sinirlerdeki hasarla ortaya çıkan nörojenik mesane,
- Üreterin yaralanma ya da doğum kusurundan dolayı daralması.2 3 4
Böbrek Büyümesi Belirtileri Nelerdir?
Hidronefroz belirtileri, farklı şekillerde ortaya çıkabilir. Bu belirtiler, genellikle böbrek büyümesinin nedenlerine bağlıdır. Kimi zaman ise belli bir semptom görülmeyebilir.
- Normalden daha fazla ya da daha az idrara çıkmak,
- İdrara çıkarken ağrı duymak,
- Böbreklerin bulunduğu yerlerde, karında ya da sırtta aniden ortaya çıkan ya da güçlü, yoğun ağrılar,
- Mide bulantısı,
- Kusma,
- İdrarda kan görmek,
- Mesanenizi tamamen boşaltamadığınızı hissetmek,
- İdrar yolu enfeksiyonu gibi semptomlar en çok karşılaşılan böbrek büyümesi belirtileri arasındadır.2
Böbrek büyümesinin belirtileri arasında yer alan idrar yolu enfeksiyonu kimi zaman hidronefroz nedeniyle de ortaya çıkabilir. İdrar yolu enfeksiyonu:
- Ateş,
- Titreme ve nöbet hali,
- Yorgunluk, halsizlik,
- İdrara çıkarken acı ya da yanma hissi duymak gibi semptomlar ile kendini belli edebilir.2 4
Yukarıdaki belirtileri yaşıyorsanız zaman kaybetmeden doktorunuza görünün. Çünkü idrar yolu enfeksiyonu; böbrek ve kan dolaşımı enfeksiyonları ya da kan zehirlenmesi gibi ciddi rahatsızlıklara yol açabilir.4
Böbrek Büyümesi Teşhisi Nasıl Konulur?
Böbrek büyümesi, uzun süreli bir şekilde devam ederse ve tedavi edilmezse böbreklerde hasara ve çeşitli sorunlara yol açabilir. Bu nedenle böbrek büyümesi belirtileri görüldüğünde mümkün olduğunca kısa sürede doktorunuzu ziyaret etmeniz büyük önem taşır. Doktorunuz böbrek büyümesi teşhisi için farklı yollar deneyecektir. Böbrek büyümesi teşhisi için doktorunuza aşağıdaki yolları izleyebilir:
Fiziksel Muayene
Doktorunuz öncelikle şikayetlerinizi, yaşadığınız semptomları detaylı bir şekilde dinleyip genel sağlık durumunuzu değerlendirerek süreci başlatabilir. Bu esnada tıbbi geçmişinizi ya da genetik durumları değerlendirmek için ailenizin tıbbi geçmişini de öğrenmek isteyebilir.2
Genel muayene sonrasında ise mesanenizin yakınındaki bölgeyi, özellikle karnı ve böbreklerin bulunduğu yerleri, elle muayene ederek hassasiyeti ve şişliği inceleyebilir. Erkeklerde, prostatlarının büyüyüp büyümediğini belirlemek için rektal muayeneye de ihtiyaç duyuabilir. Kadınlarda ise rahim ya da yumurtalıklarda olabilecek sorunları görebilmek için pelvik muayene yapabilir.2
İdrar Testi
Böbrek büyümesi teşhisi için doktorunuz idrar testi de talep edebilir. İdrar örneğinizi; kan, taşa dönüşebilecek kristaller, bakteri ya da enfeksiyonlar açısından değerlendirebilir. Eğer böbrek büyümesi nedeniyle idrara çıkamazsanız idrarı boşaltmak için kateter kullanıp vücudunuzdaki sıvıları boşaltabilir.2 4
Ultrason ve Taramalar
Böbrek büyümesi tanısı için en belirleyici ve tercih edilen seçeneklerden biri de böbrek ultrasonudur. Doktorunuz böbrek ultrasonu sayesinde böbrekteki şişliğin boyutunu ya da tıkanıklığın yerini belirleyebilir. Böbrek ultrasonunun yanı sıra teşhisi desteklemek, nedenine ulaşmak ya da sonucu netleştirmek için BT taraması (bilgisayarlı tomografi), PET-CT taraması (pozitron emisyon tomografisi) da yapmak isteyebilir.2 4
Kan Testi
Kan testleri de böbrek büyümesi ya da böbrek büyümesine neden olan durumları teşhis etmek için tercih edilen yöntemler arasındadır. Doktorunuz bir enfeksiyonun olup olmadığını belirlemek için tam kan sayımı isteyebilir. Kreatinin, tahmini GFR (Glomerüler Filtrasyon Hızı) ve kan üre nitrojeni (BUN) de dahil olmak üzere böbrek fonksiyon testleri yapılmasını da talep edebilir.2
Böbrek Büyümesi Tedavisi Nasıl Yapılır?
Hidronefroz tedavisi olan bir rahatsızlıktır. Bu tedavide ana amaç; böbreklerdeki şişliği azaltmak, idrar akışını yeniden sağlamaktır. Tedavi süreci ise böbrek büyümesine neden olan ana sorundan yoıla çıkılarak belirlenir. Doktorunuz yine hidronefroz nedenine ve şiddetine bağlı olarak kimi zaman tedavi uygulamayabilir, kişiyi gözlem altında tutabilir. Örneğin, hamilelik nedeniyle yaşanan hidronefroz için tedavi uygulamak yerine hamileliğin tamamlanmasını bekleyebilir. Çünkü hamilelik kaynaklı hidronefroz genellikle doğumdan sonra düzelme eğilimi gösterir.2 5
Doktorunuz değerlendirmelere göre aşağıdaki tedavi yöntemlerini uygulayabilir:
İlaç Kullanımı
Doktorunuz böbrek büyümesine neden olan rahatsızlığı tedavi etmeden önce ağrılarınızı hafifletmek için ağrı kesici ilaçlar reçete edebilir. Bunun yanında idrar yolu enfeksiyonu kaynaklı bir böbrek büyümesi yaşanıyorsa bu enfeksiyonu tedavi etmek için antibiyotik kullanmanızı isteyebilir.5
Biriken İdrarın Boşaltılması
Hidronefroz nedeniyle ortaya çıkan kalıcı böbrek hasarı riskini azaltmak ve mesane üzerindeki baskıyı ortadan kaldırıp tedaviyi başlatmak için doktorunuz biriken idrarı boşaltabilir. Bunun için kateter ya da nefrostomi tüpü kullanabilir. Kateter adı verilen tüp üretradan mesaneye sokularak fazla idrar boşaltılabilir. Nefrostomi tüpü ile de idrar doğrudan böbreklerden alınıp boşaltılabilir.5
Şok Dalga Litotripsi
Böbrek büyümesi, idrar yollarını tıkayan böbrek taşlarından dolayı ortaya çıktıysa doktorunuz böbrek taşlarını tedavi etmek için şok dalgalarını kullanabilir. Yüksek enerjili çok dalgaları ile litotripsi yani taşları parçalayarak vücuttan dışarı çıkabilecek boyutlara, toz formuna getirmek idrarınızı yapmanıza engel olan durumu ortadan kaldırabilir.2
Üreteroskopi
Böbrekte bulunan taşları kırmak için uygulanan bir diğer yöntem de üreteroskopidir. Mesane ya da üreterlerin alt kısmındaki taşlar için tercih edilen bu yöntemte üretraya ince bir tüp yerleştirilir. Bu tüp taşların parçalanıp idrar yoluyla atılmasına yardımcı olur. Bu tedavi yöntemi doktorunuzun tercihi ile tek başına ya da diğer böbrek taşı kırma yöntemleri ile birlikte uygulanabilir.2
Cerrahi İşlemler
Böbrek büyümesi tedavisi için cerrahi işlem de gerekebilir.
- Böbrek taşı kaynaklı büyümelerde böbrek taşlarının kırarak tedavi yöntemi uygulayabilecek taş boyutlarından çok daha büyük olması,
- Tıkanıklığın yoğun olduğu özel durumlar,
- Tümör ya da yara dokusu gibi sebeplerin bulunması doktorunuzun cerrahi işlem uygulamasına sebep olabilir.
Böbrek büyümesi ameliyatı, rahatsızlığınızın nedenine ve şiddetine bağlı olarak birkaç küçük kesi ile tamamlanabileceği gibi daha büyük kesiler, aletler gerektirecek şekilde de olabilir. Doktorunuz değerlendirmelerinin sonucu en doğru kararı vererek böbrek büyümesi tedavinizi tamamlayacaktır.2 5
Böbrek Büyümesi Ameliyatı Sonrasında Nelere Dikkat Edilmelidir?
Böbrek büyümesi ameliyatı, rahatsızlığın nedenine bağlı olarak küçük ya da biraz daha geniş çaplı bir operasyon gerektirebilir. Ameliyat sonrası doktorunuzun tavsiyelerini ve yönlendirmelerine dikkat ederek tedavi ve iyileşme süresini en sağlıklı şekilde sonlandırabilirsiniz. Kimi zaman doktorunuz böbrek büyümesine bağlı uyguladığı operasyonlar sonrası birkaç gün hastanede kalmanızı da isteyebilir. Bu esnada hem gözlem yapıp hem de bazı testler uygulayabilir.6
Böbrek Büyümesi Olan Hastalar Nelere Dikkat Etmeli?
Böbrek büyümesi, ilerleyen safhalarda ciddi rahatsızlıklara neden olabilir. Bu nedenle böbrek büyümesi olan ya da böbrek büyümesi semptomlarından birini ya da birkaçını gözlemleyen kişilerin bir doktora görünmeleri gerekir. Erken tanı ve tedavi yöntemi ile olası riskler ortadan kaldırılabilir.2
Bunun dışında böbrek büyümesi böbrek taşı nedeniyle gerçekleşmişse yeterince sıvı alımı yapmaya özen gösterip böbrek sağlığını koruyacak bir yaşam biçimi benimseyebilirsiniz. Bunun için düzenli egzersiz yapmaya özen gösterebilir, dengeli ve sağlıklı beslenebilir, kan şekerinizi dengede tutmaya dikkat edebilir, sigara gibi kötü alışkanlıklardan uzak durabilirsiniz.7 8
Hidronefrozun Komplikasyonları Nelerdir?
Şiddetli hidronefroz vakaları çeşitli komplikasyonlara neden olabilir. Böbrek büyümesinin en sık rastlanılan komplikasyonu olarak idrar yolu enfeksiyonu gösterilebilir. Bunun yanı sıra hidronefroz tedavi edilmezse ve ilerlerle böbrek enfeksiyonları da yaşanabilir. Hem idrar yolu hem de böbrek enfeksiyonları tedavi edilebilir hastalıklardır. Ancak ilerlemeleri durumunda ciddi rahatsızlıklara neden olabileceklerinden bir an önce teşhis edilmeli ve tedavilerine başlanılmalıdır.7 8
Hidronefroz şiddetli bir şekilde ilerliyorsa olası komplikasyonlar arasında böbrek yetmezliği de sayılabilir. Böbrek büyümesi tedavi edilmediği ve ilerlediğinde böbreklere zarar verip böbrek yetmezliğine yol açarsa diyaliz tedavisine başlanması gerekebilir. İlerleyen süreçte böbrek nakline de gerek duyulabilir.7 8
Ancak olası komplikasyonlar genellikle böbrek büyümesinin tedavi edilmesi, şiddetli bir seviyeye ulaştığı takdirde gerçekleşir. Bu nedenle böbrek büyümesi semptomları yaşandığında doktorunuza giderek tedavi sürecinin başlamasını sağlayarak komplikasyonlara karşı önlem alabilirsiniz. Böylece hidronefrozu atlatıp böbreklerinizde kalıcı bir hasarın oluşmasını da engelleyebilirsiniz.7 8
Uyarı: Bu metin tüketicileri konu özelinde objektif bir şekilde bilgilendirme amaçlı yazılmıştır.
